Inclusiviteit: een rauwe waarheid. Wat kan ík eraan doen?

“Wanneer heb jij niet inclusief gehandeld bij het aannemen van personeel of het vormen van een projectgroep?”

Deze vraag werd mij gesteld op een congres van Women-Inc, een netwerk van en voor vrouwen. Mijn antwoord: “Ik heb weleens de voorkeur gegeven aan een jonge vrouw die als persoonlijke assistent voor me ging werken terwijl ze pas getrouwd was en zwanger wilde worden.” Ik had mijn zin nauwelijks afgemaakt toen mijn innerlijke plaaggeest me al op mijn nummer zette: ‘Elisabeth, dit is níet het antwoord op de vraag. Een goed en eerlijk antwoord zou zijn geweest: ‘Toen ik onlangs direct naar een blanke man liep die er hoogopgeleid uitzag in plaats van naar de donkere dame die ernaast stond!’ Tsja, dát was eigenlijk de rauwe waarheid …

Toch is inclusiviteit me op het lijf geschreven, omdat ik vrouwelijk ondernemerschap al mijn hele leven stimuleer en barrières voor de carrières van vrouwen probeer weg te halen. Maar ik bezocht Woman-Inc niet alleen vanuit een persoonlijk motief. Als adviseur van RadarAdvies houd ik me onder meer bezig met inclusiviteit. RadarAdvies verleidt gemeenten en bedrijven meer inclusief te zijn met als doel mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt op te nemen als reguliere werknemers. Wat ik constateer is dat Nederland ongeveer tien jaar heeft kunnen wennen aan de duurzaamheidsgedachte, CO2-uitstoot en energietransitie. Dus na profit en planet, zijn we nu zoetjesaan toe om ook aandacht te besteden aan people.

Op de rijen congresstoeltjes zat het vol (zaken)vrouwen. “Oh!” Zei een jonge vrouw vlak achter mij. “We hebben zojuist vier jonge vrouwen op mijn afdeling benoemd, die net als ik blank zijn, met blauwe ogen en blond haar!” Het gesprek achter me neemt een vaart en er komen nog twee soortgelijke voorbeelden ten tonele. Ze vormen een net zo rauwe waarheid als mijn eigen voorbeeld. Stiekem doet het me goed ook andere niet-zo-inclusieve-waarheden te horen, want juist doordat deze vrouwen zich kwetsbaar opstellen en persoonlijke ervaringen delen, leren we van elkaar.

Als je inclusiviteit hoog in het vaandel wilt dragen, zul je eerst je eigen voorkeuren en vooroordelen moeten loslaten. En dat klinkt mooi, maar ga er maar eens aanstaan. We zijn als mens bijvoorbeeld al veel meer geneigd vrienden te hebben of kiezen die hetzelfde zijn als wij. We zijn gewoontedieren. Wil je écht iedereen gelijk behandelen? Dan moet je jezelf om te beginnen in andere netwerken bewegen om zélf  inclusiever te worden. Met organisaties is het net zo. En vergis je niet; eenmaal in een ander netwerk ben je er nog niet. Zelfs één nieuwe vriend of collega met een andere achtergrond maakt nog niet het verschil. Dit is in bedrijven vaak de ‘excuus Truus’ die het rolmodel moet zijn. Echte inclusiviteit is een cultuurverandering.

In de goodiebag die we als afscheid meekregen vond ik een boekje over inclusief taalgebruik (Zeg niet seksuele identiteit, zeg wel seksuele geaardheid) met tips en adviezen (Zeg niet: het hoort erbij, het gaat vanzelf wel weer over. Zeg wel: wat voor ondersteuning kunnen we bieden om werken voor jou makkelijker te maken?). Met dit boekje nog op zak kwam ik een week later bij een zingevingsbijeenkomst van Hemelsbreed in de Bijlmer. Het thema van die dag: inclusiviteit. Ook hier kwam de eerste confrontatie rauw op mijn dak. De veelbesproken korte video werd getoond van de broer van de vermoordde ‘zwarte’ Botham Jean die aan de rechter vraagt of hij de ‘witte’ vrouwelijke agent, door wie zijn broer per ongeluk is doodgeschoten, mag omarmen omdat hij haar vergeeft! Elkaar echt zién als mens, dáár gaat het om.

De video blijft indrukwekkend. Zeker wanneer je je realiseert dat door de eeuwen heen diverse geloven liefde en inclusiviteit hebben gepredikt, maar dat een grote groep mensen er in de praktijk een puinhoop van heeft gemaakt. De broer is daarentegen bijzonder vergevingsgezind, zet een grote stap, en zegt onder andere: “I want the best for you.”

Ik vroeg mezelf af wat ik nog meer kan doen om inclusiviteit naar een hoger plan te tillen. Hoe maak ik mijn en het leven van anderen inclusiever? Volgens mij zijn er in ieder geval drie stappen die we vandaag nog kunnen zetten:

  1. laat vooroordelen los (persoonlijk proces)
  2. gebruik inclusieve taal of leer dit aan (vaardigheid)
  3. ga bewust op zoek gaan naar diversiteit in andere netwerken (actie)

Elisabeth Werter werkte tot maart 2020 als adviseur, coach, trainer en manager bij RadarAdvies.