Geleerde lessen webinar Effecten van corona op polarisatie

Nieuws - 03 juni 2020

Tijdens de eerste webinar van het drieluik Samenleven tijdens corona en de kansen en spanningen die dit met zich meebrengt, spraken we over de effecten van corona op polarisatie. Neemt polarisatie of juist de gemeenschapszin toe? We gingen van start met een groep deelnemers, variërend van gemeenteambtenaren tot universitair onderzoekers, projectcoördinatoren en adviseurs.

We startten met de vraag: Zie jij polarisatie om jou heen toe- of afnemen?

Tweederde van de deelnemers vond dat polarisatie toeneemt, een derde dacht een afname te zien. De vraag was: verandert deze uitslag tegen het einde van de webinar, wanneer we de poll nog een keer doen?

Twee kanten van de medaille: polarisatie tijdens corona

Adviseur sociaal domein Mirte LoeffenMirte Loeffen nam ons mee naar twee kanten van de medaille: wakkert de coronacrisis polarisatie aan, of heeft het een gemeenschapsversterkend effect? We zien het allebei. Er zijn genoeg signalen die laten zien dat de coronacrisis leidt tot nieuwe tegenstellingen. Denk aan complottheorieën (de overheid gaat ons in de gaten houden met apps), aan groepen die eigen extreme ideeën promoten en aan het aanwakkeren van xenofobie. En wat denk je van het hamsteren van wapens in de VS in plaats van het hamsteren van wc-papier?

Vanuit de deelnemers volgde een kritische reflectie op deze twee kanten van de medaille. De toename van tegenstellingen op sociaal-economisch gebied werd veelal genoemd. De kloof tussen arm en rijk wordt vergroot door de coronacrisis. Nieuwe armoede gaat leiden tot nieuwe soorten van polarisatie. Daarnaast oordeelt men scherper over elkaar: zzp’ers die hun inkomen zien verdampen hadden maar zuiniger moeten leven.

Sociale media is op dit moment de belangrijkste broedplaats voor het aanwakkeren van polarisatie. De minderheid met radicale opvattingen lijken te groeien op deze fora en er lijkt ook vermenging van groepen plaats te vinden op punten waar men elkaar vindt in deze crisis. Het is lastig te volgen wat op sociale media gebeurt. Willen wij graag zien dat polarisatie afneemt omdat we alleen het grijze midden in kaart hebben?

Mirte schetst ook de andere kant van de medaille, die juist een toename van respect voor elkaar (richting zorgpersoneel) en van verbondenheid laat zien. Denk aan de frontberichten die worden gedeeld, waarbij het niet meer uitmaakt welke achtergrond iemand heeft, omdat het gaat om het gevecht dat als team van gezondheidsprofessionals geleverd wordt om de crisis te boven te komen. Daarnaast lijkt een nieuw sociaal bewustzijn te heersen. Zoals bijvoorbeeld in Den Haag waar hangjongeren geen boete kregen, maar werden uitgenodigd om mee te helpen bij de voedselbank. Dit zijn mooie tekenen van verbondenheid. De deelnemers spraken de hoop uit dat de solidariteit en prachtige initiatieven blijvend zullen blijken. De meeste mensen lijken voor elkaar te willen zorgen. Welke invloed kunnen wij zelf op uitoefenen? Bert Otten nam ons mee naar praktische do’s en dont’s voor de post-corona tijd.

The smell of the place: wat speelt in uw gemeente?

Adviseur sociaal domein Bert OttenBert Otten waarschuwde ons dat de post-coronafase complex en uitdagend zal zijn. Deze nieuwe tijd zal iets anders vragen dan een fixatie op trainingen en protocollen. Er is sprake van een preventie paradox die versterkt wordt: het zou ‘om een griepje gaan’, de maatregelen zijn ‘overdreven en onzinnig’. Het kan leiden tot conflict en polarisatie, wat niet alleen zichtbaar is op de sociaal-culturele as, maar zeker ook op de sociaal-economische as. De sociaal-economische as die uit balans raakt zal ook de sociaal-culturele as raken, omdat groepen naar elkaar zullen gaan wijzen. Bijvoorbeeld autochtonen naar migranten met termen als: Zij pakken onze banen af’.

Omdat  het sociaal-economische aspect zo basaal een trigger vormt voor andere typen polarisatie, dient hier met name de aandacht naar uit te gaan bij het herstellen van het evenwicht na de coronacrisis.

Wat daarbij belangrijk is, zo geeft Bert aan, is om zicht te houden op de impact van de crisis. Baseer beleid niet alleen op harde cijfers, maar ook op soft signals: het verhaal achter de cijfers. Haal het op, ga in de haarvaten van de samenleving zitten. Via sociale media is dat lastig, maar er is veel informatie te vinden. Er zijn ambtenaren en burgemeesters die de straat op gaan om het gesprek te voeren met de burgers. Het gaat om ‘the smell of the place’: wat speelt hier? En die krijg je niet van achter je computer.

De deelnemers bepleiten het verbinden van die soft signals. De gemeente maakt goed gebruik van wat ze zien bij inwoners binnen beleidsstrategieën, maar de burger echt horen en zien is een noodzakelijke vervolgstap. Het gaat er niet om burgers te betrekken bij beleid, want ze zijn al betrokken. Beleidsmakers moeten betrokken raken bij de burger. Bert gaf aan dat ook verbindend leiderschap in projecten en programma’s een succesfactor is. Dat kan nog veel breder in de samenleving, net als netwerkonderhoud. Een deelnemer reageerde met dat een stevig netwerk zeker helpt om snel te kunnen reageren op signalen. Tegelijkertijd moeten we ons realiseren dat er op dit moment een groep ontstaat die moeilijk bereikbaar is: de jonge mensen met een 0 urencontract in bijvoorbeeld de horeca die op dit moment geen inkomen hebben. We moeten specifiek aandacht blijven houden voor groepen die nu in de problemen komen.

Hoewel we geen polarisatie wilden creëren in deze webinar, bleek uit de poll aan het eind dat de meerderheid van de deelnemers dit keer dachten dat een toename te zien is wat betreft polarisatie. De sense of urgency om met name te anticiperen op de sociaal-economische polarisatie tussen arm en rijk als gevolg van de coronacrisis lijkt daarbij breed gedeeld. Samen er tegen aan is de teneur van het webinar. Aan de deelnemers van dit webinar zal het niet liggen!

Wij praten graag met u verder!

Heb je vragen, ideeën of wil je het gesprek voortzetten (ook zonder dat je bij het webinar was)? Wij zetten graag op een ander moment ons gesprek voort!

Neem hiervoor contact op met Mirte Loeffen, Bert Otten of Matthijs den Otter.

Benieuwd naar onze andere webinars?

Meld je nog snel aan voor de webinars op 9 en 23 juni!