Terugblik Kennissessie Jeugd & Veiligheid 2026
Bij onze Kennissessie op 2 juni stonden zo’n 40 professionals uit het domein jeugd en veiligheid samen stil bij een fundamentele vraag: hoe kijken we eigenlijk naar jongeren, en wat betekent dat voor ons handelen? Ook doken we in de impact van de manosfeer en de rol van informele netwerken in de weerbaarheid van een wijk.
Wat we zien, is niet altijd wat er gebeurt
Evelien Nijland, lector Jeugd & Samenleving bij Hogeschool Inholland en programmamanager Inhoud van de Amsterdamse Jongerenwerk Academie, trapte de middag af met een prikkelende opening. Daarin maakte zij al snel duidelijk dat het gesprek over jeugd en veiligheid niet alleen gaat over gedrag, maar vooral over hoe dat gedrag wordt geïnterpreteerd.
Een terugkerend inzicht was dat meldingen van overlast vaak meer zeggen over de beleving van de melder dan over het gedrag zelf. Zoals één deelnemer het verwoordde: “Dat iets als overlast gemeld is, betekent niet dat er ook overlast ís.”
De kracht – en valkuil – van perspectieven
Jongeren worden vaak los gezien van hun context. Gedrag dat ook onderdeel kan zijn van 'gewoon opgroeien’ wordt al snel gelabeld als risicovol. Dat hangt samen met diepgewortelde patronen:
een sterke volwassenennorm (wat ‘normaal’ gedrag is)
de neiging tot labeling
en het steeds vaker benaderen van maatschappelijke vraagstukken als veiligheidsprobleem
Daarmee ontstaat een dubbele kijk op jongeren: enerzijds als mensen in ontwikkeling, anderzijds als potentiële risicodragers . Deze spanning werkt door in beleid en praktijk. Professionals benoemden hoe snel gedrag wordt geproblematiseerd: een hoodie dragen, op een bankje zitten, niet aankijken – het krijgt al snel betekenis. Dat merken jongeren zelf ook.
Van oordeel naar nieuwsgierigheid
Een belangrijke oproep was om vaker stil te staan bij de vraag: wat gebeurt hier eigenlijk echt? Een praktijkvoorbeeld maakte dit concreet: een melding over mogelijk drugsgebruik door jongeren in een portiek bleek uiteindelijk te gaan over een groep jongeren die simpelweg voor de regen schuilde – samen met de professional zelf. Het illustreert hoe interpretatie en werkelijkheid uit elkaar kunnen lopen. Het vraagt van professionals om bewust te schakelen tussen perspectieven: dat van jongeren, van omwonenden, van handhaving, en van zichzelf. Niet om één waarheid te vinden, maar om het volledige beeld scherper te krijgen.
Relaties als sleutel
Een duidelijke rode draad in de opening van deze dag: relaties maken het verschil. Veerkrachtig opgroeien vraagt om verbinding, wederkerigheid en oprechte interesse. Daarbij hoort ook duidelijkheid: grenzen stellen waar nodig, zonder de relatie te verliezen. Of zoals het treffend werd samengevat: “Onvoorwaardelijk is niet hetzelfde als grenzeloos.”
“Dat iets als overlast gemeld is, betekent niet dat er ook overlast ís”- Deelnemer Kennissessie 2026
“Alleen omdat ik er zo uitzie, behandelen ze me zo. Dan word ik boos.”- Jongere
Workshop 1: De manosfeer als maatschappelijk vraagstuk
In de workshop over de manosfeer werd ingezoomd op een fenomeen dat zich steeds nadrukkelijker manifesteert in het leven van jongeren.
Van niche naar mainstream
Waar de manosfeer enkele jaren geleden nog vooral werd gezien als een niche of veiligheidsrisico, komen nu steeds meer jongeren er vanzelf mee in aanraking via algoritmes en sociale media.
De aantrekkingskracht is groot en verklaarbaar:
jongeren zijn in een fase van identiteitsvorming
er is behoefte aan richting, houvast en erkenning
en de huidige context – met prestatiedruk en onzekerheid – versterkt die zoektocht.
De manosfeer speelt daarop in met een ogenschijnlijk duidelijk verhaal: je bent zelf verantwoordelijk voor je succes.
De schaduwzijde van ‘zelfredzaamheid’
Hoewel sommige elementen (zoals discipline of sport) positief kunnen lijken, schuilt er een risico in het onderliggende gedachtegoed. Jongeren krijgen de boodschap dat falen hun eigen schuld is. Dat kan leiden tot prestatiedruk, eenzaamheid en een vertekend beeld van relaties en genderrollen. “De manosfeer geeft je een quick fix en daar betalen wij een hoge prijs voor”, aldus een van de panelleden.
Wat vraagt dit van professionals?
De workshop maakte duidelijk dat de manosfeer een complex maatschappelijk vraagstuk is dat verschillende domeinen raakt. Dat vraagt om samenwerking tussen zorg, onderwijs, welzijn en veiligheid. Belangrijk is vooral:
aansluiten bij de leefwereld van jongeren
het gesprek aangaan zonder oordeel
en investeren in duurzame relaties
Daarbij maakt het minder uit wie het gesprek voert dan hoe: jongeren hebben behoefte aan volwassenen die betrouwbaar, betrokken en authentiek zijn.
Download hier onze whitepaper over de manosfeer als maatschappelijke opgave
Workshop 2: Wanneer voelt iets onveilig?
In deze workshop stond de vraag centraal hoe veiligheid wordt ervaren – en hoe verschillend die beleving kan zijn. Dat begint met een persoonlijke reflectie: wanneer voel je je eigenlijk onveilig, zonder dat er sprake is van directe overlast? De antwoorden liepen uiteen – van situaties in de openbare ruimte tot momenten in gesprekken of samenwerkingen met collega’s en andere professionals.
De casus van drugsoverlast blijkt schuilen voor de regen
Aan de hand van praktijkcasussen onderzochten deelnemers vervolgens:
wat er feitelijk gebeurt
hoe signalen worden geïnterpreteerd
en wie bepaalt wanneer iets een veiligheidsprobleem is
Een belangrijk inzicht was dat perspectieven sterk uiteenlopen. Jongeren, jongerenwerkers, politie en omwonenden kijken allemaal vanuit hun eigen perspectief. Wat voor de één zorgwekkend is, kan voor een ander heel normaal zijn. Daarbij speelt ook de context van professionals een rol: hoeveel ruimte is er om eerst te verkennen, in plaats van direct te handelen?
De workshop riep fundamentele vragen op die verder kijken dan de casus zelf:
hoe kijken we in onze samenleving naar jongeren, en hoeveel ruimte gunnen we hen in de publieke ruimte?
wat verstaan we eigenlijk onder onveiligheid?
en richten we ons bij signalen van onveiligheid vooral op wat direct zichtbaar is, of hebben we ook oog voor onderliggende patronen, problematiek en bredere maatschappelijke ontwikkelingen?
Lees meer over het onderzoek van Dr. Evelien Rauwerdink-Nijland
Workshop 3: Werken aan weerbaarheid in de wijk
De derde workshop richtte zich op weerbaarheid en de rol van informele netwerken.
Van individu naar omgeving
Waar weerbaarheid traditioneel vaak wordt gezien als een individuele eigenschap, was er brede overeenstemming dat het vooral ontstaat in een netwerk van relaties en context.
Belangrijke factoren zijn: gezinnen en opvoeders, sociale netwerken in de wijk en informele steunstructuren. Tegelijkertijd ervaren ouders en andere betrokkenen vaak handelingsverlegenheid, terwijl de context van jongeren – mede door digitalisering – steeds complexer wordt.
Relaties vóór signalering
Een belangrijke verschuiving die deelnemers herkenden:
van signaleren naar relaties opbouwen
van individueel naar collectief werken
van casusgericht naar wijkgericht denken
In de praktijk gebeurt dit nog niet altijd, mede door beperkte capaciteit en middelen. Vaak wordt pas ingegrepen bij escalatie, terwijl juist de fase daarvoor cruciaal is.
De rol van informele initiatieven
Informele netwerken, zoals buurtouders en lokale communities, spelen een steeds grotere rol. Ze versterken vertrouwen, sociale binding, en collectieve weerbaarheid. Tegelijk roept deze ontwikkeling vragen op. In hoeverre is dit een bewuste keuze, en in hoeverre een gevolg van bezuinigingen? Waar ligt de verantwoordelijkheid van de overheid?
Spanningen tussen systeem- en leefwereld
Een terugkerend thema was de kloof tussen beleid en praktijk.
beleidsmakers formuleren scherp, maar missen soms praktijkinzicht
professionals beschikken over waardevolle ervaring, maar hebben moeite die te vertalen naar beleidstaal
De sleutel ligt volgens deelnemers in meer aanwezigheid in de wijk en het versterken van de wisselwerking tussen beleid en uitvoering.
Terugblik: anders kijken, anders handelen
De Kennissessie liet zien dat veel vraagstukken binnen jeugd en veiligheid terug te voeren zijn op één kern: de manier waarop we naar jongeren kijken.
De belangrijkste opbrengsten:
meer bewustzijn van eigen aannames en perspectieven
erkenning van de complexiteit waarin jongeren opgroeien
en het belang van relaties en context
Tegelijkertijd werd duidelijk dat deze inzichten niet nieuw zijn – maar dat ze wél blijvend aandacht vragen. Of zoals één van de deelnemers het treffend samenvatte: het vraagt een lange adem, en vooral de bereidheid om steeds opnieuw te blijven kijken.
Op de hoogte blijven van onze jaarlijkse kennissessies?
Wij vinden het noodzakelijk om verschillende partijen beter te laten samenwerken om zo maatwerkoplossingen te (kunnen) bieden die aansluiten bij specifieke behoeften. We benadrukken het belang van de betrokkenheid van jongeren en hun omgeving in het ontwikkelen en uitvoeren van beleid. Daarom organiseren we regelmatig experttafels en kennissessies, zodat we van elkaar leren, samen reflecteren en rijker worden van elkaars kennis, ervaring en best practices.
Meld je aan voor onze nieuwsbrief om op de hoogte te blijven.
