Samen wijzer in de digitale opvoeding

Sociale media bieden kinderen en jongeren kansen, maar roepen bij ouders ook zorgen op. De deelnemende vaders vroegen zich af hoeveel schermtijd verantwoord is, welke risico’s kinderen online tegenkomen en hoe zij afspraken kunnen maken die thuis ook worden nageleefd. Vooral vaders die zelf niet met digitale middelen zijn opgegroeid, ervaren afstand tot de online leefwereld van hun kinderen. Zij willen niet alleen weten welke platforms kinderen gebruiken, maar vooral wat zij zelf kunnen doen: hoe stel je grenzen, hoe houd je contact en hoe voer je een open gesprek met kinderen van verschillende leeftijden?

Trias Pedagogica is een organisatie die zich richt op opvoedondersteuning en ouderbetrokkenheid. Speciaal voor vaders met een migratieachtergrond ontwikkelde de organisatie een debatreeks van zeven bijeenkomsten. Onder begeleiding van een debatleider spreken vaders over hun eigen mediagebruik, de rol van de vader, communicatie met partner en kind, de invloed van sociale media en de kansen en risico’s van de digitale wereld. De bijeenkomsten vinden plaats in een vertrouwde omgeving en bieden ruimte voor kennisoverdracht, het delen van persoonlijke ervaringen en het gezamenlijk zoeken naar oplossingen.

Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid vroeg RadarAdvies om in kaart te brengen welke behoeften ouders hebben rond mediaopvoeding en hoe de debatreeks daar in de praktijk op aansluit. Daarom onderzochten we enerzijds welke vragen en behoeften ouders ervaren en anderzijds hoe de debatreeks wordt uitgevoerd, welke veranderingen deelnemers ervaren en welke elementen bijdragen aan de opbrengsten. Ook brachten we kansen voor doorontwikkeling in kaart en verzamelden we lessen die relevant zijn voor breder beleid rond mediaopvoeding en digitale weerbaarheid.

Daarbij ging het niet alleen om de vraag óf ouders iets leerden, maar ook wat de informatie in de dagelijkse opvoedpraktijk betekende. Konden vaders inzichten vertalen naar gesprekken met hun kind? Waren zij zich bewuster van hun voorbeeldrol? En hielp de reeks hen om samen met hun partner duidelijker positie te kiezen?

RadarAdvies gebruikte een mixed-methods benadering. We analyseerden relevante methodiekbeschrijvingen en eerdere evaluaties. We legden deelnemers twee keer een vragenlijst voor, tijdens het eerste en laatste debat, en analyseerden de 36 ingevulde vragenlijsten. Daarnaast observeerden we vier opvoeddebatten en interviewden we acht betrokkenen, onder wie deelnemers, sleutelfiguren en uitvoerders van Trias Pedagogica. We verzamelden de data bij twee groepen vaders in Amsterdam.

Die combinatie gaf niet alleen zicht op mogelijke veranderingen tussen de voor- en nameting, maar ook op wat er tijdens de bijeenkomsten gebeurde. We zagen hoe vaders persoonlijke situaties inbrachten, elkaar adviseerden en samen zochten naar manieren om afspraken, communicatie en vertrouwen vorm te geven. Ook werd zichtbaar welke aanpak goed werkte: een positieve en vertrouwde sfeer, een debatleider die aansloot bij de doelgroep, meertaligheid, herkenbare voorbeelden en de ruimte om van elkaar te leren.

Het onderzoek geeft inzicht in wat ouders nodig hebben rond mediaopvoeding en wat de debatreeks van Trias Pedagogica daarin kan betekenen. Uit de evaluatie blijkt dat de debatreeks goed aansluit bij de vragen en zorgen van vaders. Deelnemers waarderen vooral de combinatie van informatie en het uitwisselen van ervaringen. Ook ervaren zij meer betrokkenheid bij de mediaopvoeding. Sommige vaders geven aan dat zij vaker met hun partner over mediaopvoeding praten, concretere afspraken maken over schermtijd en bewuster met hun kinderen spreken over de kansen en risico’s van de digitale wereld.

Mediaopvoeding blijft een doorlopend proces

Tegelijkertijd blijven er uitdagingen. Vooral het consequent vasthouden aan afspraken, omgaan met weerstand en bijblijven bij ontwikkelingen zoals ChatGPT, Snapchat, TikTok en Roblox blijken lastig. Mediaopvoeding is daarmee geen eenmalige kennisvraag, maar een doorlopend proces van leren, oefenen en uitwisselen.

Aanknopingspunten voor beleid en praktijk

Het onderzoek biedt concrete aanknopingspunten voor de toekomst. Voor Trias Pedagogica ligt er onder meer een kans om de debatreeks door te ontwikkelen, bijvoorbeeld met een terugkommoment na enkele weken en een duidelijkere plek voor AI. Voor het ministerie bieden de uitkomsten inzichten voor verdere beleidsontwikkeling rond mediaopvoeding en digitale weerbaarheid. Ook is een hand-out ontwikkeld waarmee gemeenten met de inzichten uit het onderzoek aan de slag kunnen. Daaruit blijkt dat ouders niet alleen behoefte hebben aan kennis en vaardigheden, maar ook aan toegankelijke informatie, ondersteuning vanuit scholen en gemeenten en heldere maatschappelijke kaders.

Zo biedt het onderzoek niet alleen inzicht in wat de debatreeks oplevert, maar ook concrete handvatten voor de verdere ondersteuning van ouders en de ontwikkeling van beleid rond mediaopvoeding.