Vluchtelingen: Wat kan uw gemeente doen? – Deel 1

Nieuws - 13 juni 2016

De vluchtelingenstroom stelt alle Europese landen voor grote problemen, sociaal, politiek en organisatorisch. In Nederland ligt een groot deel van de verantwoordelijkheid voor de organisatie van opvang en integratie van vluchtelingen bij de gemeenten. Veel gemeenten zoeken in dat traject naar een balans die recht doet aan enerzijds de urgente vraag vanuit het Rijk en anderzijds de belangen van de eigen burgers en gemeente. Ook uw gemeente maakt afwegingen. Wat kunt u doen, en welke middelen zijn er allemaal al of liggen voor het oprapen? Deze week deel 1: De leefbaarheid van uw gemeente vergroten.

Een verzoek van het COA: Er is belangstelling om in uw gemeente een AZC  of een tijdelijke noodopvang te vestigen. Uw gemeente is bereid: Mensen in nood moeten geholpen worden. Bovendien is er ruimte beschikbaar in de gemeente. Tegelijkertijd zijn er de zorgen: de komst van de locatie zal misschien tot onrust leiden. Er zijn zorgen bij bewoners, raadsleden en lokale organisaties, maar ook de wil tot helpen. Het COA verzorgt de opvang en de inrichting van de locatie maar het is aan de gemeente om de leefbaarheid in de stad of in het dorp te behouden, te vergroten en tot nieuwe samenwerkingsvormen te komen.

Leefbaarheid: AZC en de buurt

Leefbaarheid  gaat om meer dan alleen veiligheid en goede opvang. Het AZC of de opvang moet onderdeel worden van de wijk  en haar bewoners moeten zich thuis gaan voelen in de buurt. Dit is een proces dat begint bij het eerste verzoek van het COA.

Als eerste zijn heldere afspraken tussen de gemeente en het COA van belang. Als er een AZC of een tijdelijke noodopvang naar de gemeente komt, begint het met het maken van een bestuursovereenkomst tussen COA en gemeente. Daarin staat onder andere hoe een AZC goed gaat landen in de buurt. Van belang is te weten dat er het nodige valt te onderhandelen met het COA, iets wat veel gemeenten nog onvoldoende beseffen!

Tegelijkertijd is ook heldere communicatie tussen de gemeente en haar bewoners van belang. Het is belangrijk om het AZC als een feit te benoemen: we hebben het verzoek gekregen en we willen mensen in nood helpen. Wees als gemeente daarbij helder over het besluitvormingstraject en de rol van de raad.  De gemeente zet strak de randvoorwaarden neer. Daarbinnen moet er volop ruimte zijn om de gevoelens van frustratie en onveiligheid te benoemen, maar deze ook steeds te toetsen aan feiten.

Betrek omwonenden bij het proces

Het vestigingsbesluit voor het AZC wordt (in beginsel) genomen door het college, maar vaak ligt de vestiging gevoelig. Bijvoorbeeld over de vraag: ‘Hoe behouden en vergroten we de leefbaarheid in de buurt?’ De buurtbewoners weten als geen ander waar mogelijk leefbaarheidsproblemen zich kunnen voordoen. Vaak is er genoeg enthousiasme onder deze bewoners om zich in te zetten als vrijwilliger en zijn er genoeg initiatieven vanuit burgers. Maak als gemeente gebruik van dit potentieel en werk samen. En gebruik deze opbrengst in de onderhandelingen met het COA over een bestuursovereenkomst. Het is alleen al daarom belangrijk om burgers in een zo’n vroegtijdig stadium te laten meepraten. Wees hierbij wel van begin af aan duidelijk wat wel en niet bespreekbaar is, communiceer tijdig en transparant en benader mensen zo persoonlijk mogelijk.

Maak werk van integratie

De WRR maakte haar punt eind vorig jaar: er is geen tijd te verliezen bij de integratie van asielzoekers. Besef als gemeente dat de kerntaak van het COA is: het huisvesten van asielzoekers. Maar het integreren van asielzoekers is net zo belangrijk. Niet alleen voor henzelf, het zal ook een bijdrage leveren aan een snelle acceptatie en meer contacten met hun omgeving. En dit komt de leefbaarheid ten goede.

Scholing, werk, vrijwilligerswerk, taalverwerving en contacten leggen zijn daarbij essentieel voor een goede integratie en een zachte landing. Dagbesteding is belangrijk voor persoonlijke ontwikkeling. Breng daarbij ook de talenten van (alle) asielzoekers in een AZC  in beeld. Ook dit soort afspraken horen thuis in een bestuursovereenkomst.

Betrek partners in de stad

In een stad of dorp kan op lokaal niveau een andere weg worden ingeslagen. Door bijvoorbeeld meteen dagbesteding in de vorm van werk en scholing aan te bieden aan vluchtelingen. Soms tegengesteld aan het landelijk beleid. Of door vanaf de eerste contacten met het COA het lokale bedrijfsleven, vrijwilligersorganisaties, onderwijs en zorgpartners actief bij de planvorming te betrekken. Bijvoorbeeld bedrijven die werkervaringsplekken of stageplekken aanbieden en kijken waar de talenten van de vluchtelingen ingezet kunnen worden, asielzoekers die vrijwilligerswerk doen in verpleegtehuizen en scholieren die stage lopen op het AZC.

Kansen voor leefbaarheid

De komst van een AZC is niet puur een bron van onrust of een nieuwe bestuurlijke uitdaging, maar ook kansen voor verhoging leefbaarheid. Maar dan moeten de lokale samenleving wel worden gestimuleerd om mee te denken en mee te helpen. Ook de bestaande behoeftes van de buurt kunnen meegenomen worden, bijvoorbeeld het verbeteren van de straatverlichting, het aanleggen van extra parkeerplaatsen of het maken van een gezamenlijke moestuin.

Behoefte aan integraal vluchtelingenbeleid

In de goede opvang van vluchtelingen en het bevorderen van de leefbaarheid, zien we een aantal gemeenten die hun nek uit durven steken. Het anders aanpakken, anders gaan doen. Het vraagt om een dappere aanpak en bestuurlijk zelfbewustzijn. In veel gemeenten rijst de behoefte om integraal naar het vluchtelingenvraagstuk te kijken.

Meer weten?

Dit artikel  is mede tot stand gekomen door gesprekken met gemeenten en andere partijen die zich bezig houden met het vluchtelingenvraagstuk. Speciale dank gaat uit naar Lars Pijlman (projectleider AZC Gemeente Gouda, voormalig projectleider AZC Zutphen en directeur Seinpost Adviesbureau, onderdeel van RadarGroep). Wilt u weten waarmee Radar u van dienst kan zijn rondom de vluchtelingenproblematiek of wilt u meer weten over de integrale aanpak van Radar? Bekijk ons WIL-concept of neem contact op met Caroline Lindner (c.lindner@radaradvies.nl  / 06 51623039) of Lars Pijlman (l.pijlman@seinpost.com / 06-51414766).