Geleerde lessen webinar Strenge burgervader! Lieve gemeente!

Nieuws - 12 juni 2020

Wat is een geloofwaardige en gerespecteerde nieuwe positie van de lokale overheid in een veranderende samenleving? Deze vraag onderzochten wij samen met Harald Bergmann, burgemeester (ordehandhaver én burgervader) van Middelburg en een groep deelnemers. Tijdens de tweede webinar van het drieluik Samenleven tijdens corona en de kansen en spanningen die dit met zich meebrengt, spraken we over handhaven én verbinden om de coronacrisis door te komen.

Waarde(n)vol samenleven en besturen

Profiel Steven LenosSteven Lenos, een van de ontwikkelaars van een leergang over de democratische rechtsorde in opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken en Koningrijkrelaties, nam ons mee naar de twee assen binnen een democratische rechtsorde. Op de verticale dimensie ziet de overheid toe op de spelregels, op het eerlijke verloop van de wedstrijd. De horizontale dimensie vertelt wat tussen burgers gebeurt en hoe zij het samenleven vormgeven. Denk aan verdraagzaamheid en oplossingen die burgers samen zoeken. Een gezonde democratische rechtsorde vereist beide dimensies. Tijdens de coronacrisis moet aan de ene kant de overheid toezien (volksgezondheid) en aan de andere kant moet er veel op de horizontale as gebeuren. Kortom: rechtsorde is meer dan de rechtstaat. De verhouding tussen overheid en burgers wordt waarschijnlijk geherdefinieerd: de coronacrisis heeft iets gedaan in de verschuiving op dat gebied.

Luctor et emergo: ‘ik worstel en kom boven’

Zo luidt de wapenspreuk van Zeeland. Na een afschuwelijke nacht in 1953 stond een groot deel van de provincie onder water. Het had een rampzalige invloed op de samenleving, op het culturele en sociaaleconomische landschap. Een grote overheidsinvestering was nodig; de Deltawerken. Tegelijk hebben ook de burgers vele kleine bijdragen geleverd. Zonder de bijdragen van burgers en ondernemers was Zeeland er niet bovenop gekomen. Dit zijn interessante bevindingen, die ook toepasbaar zijn op de huidige situatie wat betreft de coronacrisis. Want wat is de rol van het bestuur? Hoe gaat het spel verlopen tussen enerzijds de handhaving en anderzijds de maatschappij die met oplossingen komt?

Handhaven én verbinden

Burgemeester Harald Bergmann ziet ruimte ontstaan ten gevolge van de coronacrisis. Ruimte voor ideeën waar we eerst niet over nadachten. Veel initiatieven zijn vanuit de samenleving ontstaan. Burgers hebben verbinding gezocht met elkaar. We zien nieuwe ruimte, ook voor technologische mogelijkheden. Kijk naar thuiswerken, waar men nu positief tegenover staat. Hoe gaan we daarin met elkaar verder en houden we de aanzet vol die in tijden van corona is geweest?

Bergmann is ervan overtuigd dat er genoeg denkkracht is in gemeenten. Die moet bij dit vraagstuk benut worden. “Vraag mij niet wat de overheid voor jou kan doen, maar geef mij mee wat je zelf kunt doen en neem daar verantwoordelijkheid voor. Als burger en ondernemer”. Door het aangaan van de dialoog ziet hij dat de samenleving zelf de verantwoordelijkheid neemt om met de ontstane situatie om te gaan. Zo hebben de horecaondernemers binnen gemeente Middelburg zelf een plan laten opstellen hoe ze de horeca in wilden richten binnen de randvoorwaarden van het RIVM.

Met wie kom je hoe door de crisis?

Bergmann gaf aan dat er veel initiatieven bestaan, maar dat die nog niet allemaal in samenhang zijn met elkaar. “Er is een stap 0, waarin er crisis is en van alles ontstaat en vervolgens komt stap 1 waarin mensen met elkaar in gesprek gaan over de mogelijkheden die er nu zijn. Vanuit de overheid

is een dialoogtafel gestart om mensen de ruimte te geven naar elkaar te luisteren en gemeenschappelijkheid te zoeken. Wat zijn de thema’s en uitdagingen waar we met elkaar tegenaan lopen? Hoe zien zij hun rol in het bijdragen aan oplossingen? Het gaat dus niet alleen om ruimte voor discussie en dialoog en het delen van gevoelens met elkaar, maar ook het echt deel uitmaken van oplossingen. Wat we goed zien is dat jongeren bereid zijn in te stappen en hun rol te pakken. Ze willen hun stem laten horen, opkomen voor henzelf en de toekomst.”

De samenleving als één geheel

Als vanuit de samenleving de zelforganisatie uitblijft, dan is een zetje vanuit de overheid om bepaalde processen in gang zetten niet verkeerd. De organisatie van de dialoogtafel is een voorbeeld hiervan. Bergmann onderschat niet dat er veel leeft bij mensen en dat er momenten zijn waarop zaken tot uiting kunnen komen. Vanaf het moment dat de regels iets versoepelen, is men ook weer klaar om stelling te nemen: we moeten verder en we gaan ervoor. Voor de Bergmann is dit een mooi moment om de dialoog aan te gaan en gesprekken in gang te zetten.

Er zit veel veerkracht in de samenleving, dat was al zo, maar nu is het echt bewezen. Daar moeten we als overheid en als burgers zelf gebruik van maken.

Kortom: een geloofwaardige en gerespecteerde nieuwe positie van de lokale overheid in een veranderende samenleving komt neer op: handhaven, gezaghebbend ‘nee’ zeggen en: een vangnet bieden, uitleggen, mobiliseren en verbinden.